สมมติว่าคุณทำงานอยู่ที่ญี่ปุ่นมาเกือบสิบปี มีบ้าน มีครอบครัว จ่ายภาษีครบทุกบาททุกสตางค์ และกำลังเตรียมเอกสารเพื่อยื่นขอสิทธิพำนักถาวร หรือที่เรียกว่า永住許可 (えいじゅうきょか เอจูเคียวกะ) แต่เมื่อเดือนมีนาคมที่ผ่านมา มีข่าวที่ทำให้หลายคนต้องหยุดคิดหนักขึ้น รัฐบาลญี่ปุ่นได้ผ่านมติคณะรัฐมนตรีอนุมัติร่างกฎหมายแก้ไข入管法 (にゅうかんほう กฎหมายควบคุมคนเข้าเมือง) ซึ่งเปิดทางให้ขึ้นค่าธรรมเนียมการยื่นขอสิทธิพำนักถาวรสูงสุดถึง 30 เท่าของเพดานปัจจุบัน
ตัวเลขที่ปรากฏในรายงานข่าวระบุว่า ค่าธรรมเนียมการยื่นขอพำนักถาวรซึ่งปัจจุบันอยู่ที่ 10,000 เยนอาจเพิ่มขึ้นไปถึงราว 100,000-200,000 เยน ตามที่รายงานข่าวหลายสำนักอ้างอิงแหล่งข่าวในรัฐบาล ส่วนค่าต่ออายุและเปลี่ยนประเภทวีซ่าก็จะขยับจาก 6,000 เยนในปัจจุบันไปสู่ระดับ 30,000-40,000 เยน ทั้งหมดนี้ยังเป็น “เพดานสูงสุดที่กฎหมายอนุญาต” ส่วนตัวเลขจริงจะถูกกำหนดโดยพระราชกฤษฎีกาอีกครั้งหลังกฎหมายผ่านสภา คาดว่าจะมีผลใช้งานภายในปีงบประมาณ 2569 นี้
เหตุผลที่รัฐบาลญี่ปุ่นให้คือการปรับค่าธรรมเนียมให้ใกล้เคียงกับมาตรฐานของประเทศตะวันตก ซึ่งมีค่าใช้จ่ายสำหรับขอสิทธิพำนักถาวรสูงกว่าญี่ปุ่นมากมาโดยตลอด อีกเหตุผลหนึ่งคือจำนวนชาวต่างชาติที่อาศัยอยู่ในญี่ปุ่นเพิ่มขึ้นถึงระดับสูงสุดเป็นประวัติการณ์ที่กว่า 4.13 ล้านคน ณ สิ้นปี 2568 รัฐบาลจึงต้องการสร้างรายได้จากการบริหารจัดการระบบ ขณะเดียวกันก็ต้องการกรอง “ผู้ที่ตั้งใจจะอยู่ร่วมกับสังคมญี่ปุ่นอย่างแท้จริง” ออกจากผู้ที่ใช้สิทธิเพียงในนาม ในปี 2569 นี้รัฐบาลยังได้ประกาศใช้มาตรการที่เข้มข้นขึ้น เช่น การเชื่อมข้อมูลภาษีและประกันสังคมกับระบบของกรมตรวจคนเข้าเมือง รวมถึงการสร้างบัตรประชาชนรุ่นใหม่ที่รวมบัตรพำนักและบัตร My Number ไว้ด้วยกันซึ่งจะเริ่มใช้ในเดือนมิถุนายน 2569
สำหรับคนไทยที่อาศัยอยู่ในญี่ปุ่น ไม่ว่าจะเป็นนักศึกษา แรงงานทักษะเฉพาะ หรือคนทำงานออฟฟิศ ข่าวนี้มีความหมายที่แตกต่างกัน หากคุณกำลังอยู่ในช่วงที่ใกล้จะครบคุณสมบัติขอพำนักถาวร เช่น มีประวัติพำนักต่อเนื่อง 10 ปีขึ้นไปและมีคุณสมบัติครบถ้วน การวางแผนยื่นคำขอ “ก่อนที่ค่าธรรมเนียมใหม่จะมีผล” อาจประหยัดเงินได้หลายหมื่นเยน สำหรับผู้ที่กำลังต่ออายุวีซ่าทั่วไปก็ต้องเริ่มคำนวณค่าใช้จ่ายในอนาคตใหม่ เพราะจาก 6,000 เยนต่อครั้ง อาจกลายเป็น 30,000-40,000 เยนหากประเมินตามข้อมูลที่ออกมาแล้ว และที่สำคัญมาก ระบบใหม่จะตรวจสอบสถานะภาษีและเบี้ยประกันสังคมอย่างเข้มข้นขึ้น หากมีค้างชำระแม้เพียงเล็กน้อยก็อาจกระทบต่อการต่ออายุหรือการขอพำนักถาวรได้
สิ่งที่เพื่อนที่รู้เรื่องนี้ดีอยากบอกคือ อย่าตื่นตระหนกแต่ก็อย่าละเลย ตรวจสอบวันหมดอายุวีซ่าของคุณ จดบันทึกไว้ให้ดีว่าครั้งต่อไปต้องต่ออายุเมื่อไหร่ และไปพบนักกฎหมายหรือ行政書士 (ぎょうせいしょし ผู้รับทำเอกสารราชการ) ก่อนกฎหมายผ่านสภาอย่างเป็นทางการเพื่อวางแผนให้ถูกต้อง เพราะในเกมที่กติกากำลังจะเปลี่ยน คนที่เตรียมตัวก่อนมักได้เปรียบเสมอ
